ایران شناسی تاریخی و  ادبی

ایران شناسی تاریخی و ادبی

سیر تحول و گسترش مانویت در شرق باستان بر پایه تحلیل و آثار پژوهشگران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته گروه تاریخ و ایرانشناسی دانشگاه ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان ، اصفهان، ایران
چکیده
مانویت آئین بزرگ جهانی بود، که در قرن سوم میلادی توسط مانی پایه‌گذاری شد، این آئین کیهان‌شناسی دوگآن‌های می‌آموخت و مبارزه‌ای بین یک جهان خوب، معنوی و نورانی با یک جهان بد و تاریک را توصیف می‌کرد. آموزه‌های مانی ترکیب ادیان مسیحیت، زردشتی، بودیسم، یهودیت، جنبش های گنوسی و ادیان یونان، روم و بابل باستان و سایر ادیان بین‌النهرینی بود.
 بعد از مرگ مانی در زمان بهرام اول (271ـ274م)، این آئین به‌علت سرکوب و سخت‌گیری حکومت ساسانی نسبت به مانویان با مهاجرت آن‌ها به خارج از مرزهای ایرانشهر به‌ویژه شرق باستان گسترش یافت. نخستین ردپای مانویت را در متون مکشوفه در آسیای مرکزی و هم‌چنین سالنامه‌های سلسله تانگ در چین باستان می توان دید. آثار به‌دست آمده در نواحی شمال غربی (ترکستان چین) که نواحی اویغورنشین چین بود و همچنین جنوب‌شرقی چین در قرن بیستم توسط پژوهشگران بسیاری مورد بررسی قرار گرفت و در منابع مختلف به چاپ رسید و این سر آغازی بود برای بررسی چگونگی گسترش مانویت به آسیای مرکزی و چین باستان. مانویت آئینی بود که توسط روحانیان سغدی‌تبار ایرانی به نواحی اویغورنشین وارد شد و گسترش یافت؛ با پذیرفتن این دین توسط پادشاه اویغور به مدت 70 سال دین رسمی این منطقه بود. این آئین رفته‌رفته به چین گسترش یافت و تا پایان قرن 16 میلادی در قالب ادیان بودایی و دائویی به حیات خود ادامه داد. در این پژوهش سیر گسترش مانویت، در شرق  ایرانشهرِ باستان، بر پایه تحلیل و آثار نام‌برده مورد بررسی قرار می گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Evolution and Spread of Manichaeism in the Ancient East Based on the Analysis of Scholarly Works

نویسنده English

Tayebeh Amirpour
Master of Department of History and Iranian Studies, University of Literature and Humanities, University of Isfahan, Isfahan, Iran.
چکیده English

Manichaeism, as a global dualistic religion founded by the prophet Mani in the 3rd century CE, synthesized elements of major religious traditions, including Christianity, Zoroastrianism, Buddhism, Judaism, and ancient Mesopotamian beliefs. It presented a cosmology defined by the eternal struggle between the world of light and the world of darkness. Following Mani’s death during the reign of Bahram I, and the subsequent persecution of Manichaeans in the Sasanian Empire, the religion spread eastward beyond Iran's borders. Evidence of Manichaeism's expansion can be traced in the manuscripts of Central Asia and China’s Tang Dynasty records. This study investigates the trajectory of Manichaeism’s Eastward spread, particularly in ancient eastern Iran, Central Asia, and China, through an analysis of archaeological findings and historical texts. It also examines the religious, artistic, and cultural legacy of Manichaeism in regions such as Turfan and Fujian, and investigates the role of Uyghur patronage in its development.

کلیدواژه‌ها English

Manichaeism
expansion
ancient East
Central Asia
ancient China